Wciągnik łańcuchowy można zamocować hakiem górnym do odpowiedniego punktu podwieszenia, na wózku jezdnym poruszającym się po belce albo na konstrukcji przeznaczonej do podnoszenia ładunków. Niezależnie od rozwiązania punkt mocowania musi mieć potwierdzoną nośność odpowiednią do urządzenia i podnoszonego ładunku. Przed rozpoczęciem właściwej pracy trzeba również sprawdzić stabilność całego układu.

Samo kupienie wciągnika o udźwigu 1, 2 czy 3 ton nie wystarczy. Równie ważne jest miejsce, do którego zostanie zamocowany. Przypadkowa belka stropowa, element regału czy rura instalacyjna nie stają się bezpiecznym punktem kotwiczenia tylko dlatego, że można zawiesić na nich hak.

Jak więc prawidłowo zamocować wciągnik łańcuchowy i kiedy wybrać belkę jezdną, wózek, klamrę lub trawers?

Najważniejsza zasada: sprawdź nośność punktu mocowania wciągnika

Punkt podwieszenia wciągnika musi być przewidziany do przenoszenia obciążeń występujących podczas podnoszenia. Jego nośności nie powinno się oceniać na podstawie wyglądu, grubości belki czy doświadczenia operatora.

Trzeba uwzględnić cały układ: konstrukcję nośną, sposób zamocowania, wciągnik, zastosowany osprzęt oraz ładunek. Przy projektowaniu konstrukcji uwzględnia się również obciążenia i oddziaływania powstające podczas pracy urządzenia. Dlatego nie można przyjąć prostego założenia, że belka, która „utrzyma tonę”, automatycznie nadaje się do wciągnika o udźwigu 1000 kg.

W przypadku ręcznych wciągników łańcuchowych istotnym dokumentem jest norma EN 13157 dotycząca bezpieczeństwa ręcznie napędzanych urządzeń dźwignicowych. Jej zakres obejmuje m.in. ręczne wciągniki łańcuchowe, wciągniki dźwigniowe oraz ręczne wózki służące do podwieszania urządzeń podnoszących.  

Nie należy mocować wciągnika do rur, instalacji, regałów, przypadkowych elementów konstrukcyjnych ani innych punktów, których dopuszczalna nośność nie została potwierdzona.

Jak można zamocować wciągnik łańcuchowy?

Sposób montażu zależy przede wszystkim od tego, czy wciągnik ma pracować w jednym miejscu, czy razem z ładunkiem ma przemieszczać się wzdłuż stanowiska. W praktyce stosuje się kilka rozwiązań.

Mocowanie wciągnika na haku górnym

  • Hak górny sprawdza się przy pracy stacjonarnej, gdy ładunek jest podnoszony i opuszczany w jednym miejscu.
  • Wciągnik zawiesza się na przeznaczonym do tego punkcie o odpowiedniej nośności. Może nim być właściwie dobrany element konstrukcji podnoszącej lub odpowiedni osprzęt do podwieszania.
  • Hak powinien swobodnie ułożyć się w punkcie mocowania. Nie może być obciążany końcówką ani opierać się bokiem o element konstrukcji. Zapadka bezpieczeństwa musi się całkowicie zamknąć.
  • Wciągnik powinien pracować w osi przewidzianej przez producenta. Nie należy wykorzystywać go do ukośnego przeciągania ładunku, jeżeli instrukcja konkretnego urządzenia tego nie dopuszcza.

Wciągniki LEMA są wyposażone w haki z zapadkami zabezpieczającymi przed niekontrolowanym wysunięciem. Przykładowe modele mają również hamulec zabezpieczający przed samoczynnym opuszczaniem ładunku.  

Mocowanie wciągnika do klamry belkowej

Klamra belkowa, nazywana również uchwytem belkowym, pozwala utworzyć stały punkt podwieszenia na odpowiedniej belce bez wykonywania otworów w jej półce.

Klamrę dobiera się do szerokości i grubości półki oraz wymaganego udźwigu. Po prawidłowym zamocowaniu pozostaje ona nieruchoma, dlatego takie rozwiązanie nadaje się przede wszystkim do stanowisk, w których wciągnik pracuje w jednym miejscu.

Trzeba przy tym pamiętać o ważnej różnicy: odpowiednia klamra nie potwierdza nośności samej belki. Konstrukcja, do której zostaje zamocowana, nadal musi być przeznaczona do przenoszenia danego obciążenia.

Wciągnik na wózku jezdnym

Jeżeli ładunek ma być podnoszony, a następnie przemieszczany wzdłuż belki, stosuje się wózek jezdny do wciągnika. Wózek porusza się po dolnej półce odpowiednio dobranej belki. Wciągnik zostaje podwieszony do jego elementu nośnego, dzięki czemu operator może przesuwać podniesiony ładunek wzdłuż toru.

Spotyka się wózki przemieszczane ręcznie, modele z napędem łańcuchowym oraz rozwiązania elektryczne. W ofercie LEMA znajdują się m.in. ręczne wózki o udźwigu 500, 1000 i 2000 kg przeznaczone do belek o szerokości półki 75-125 mm.  

Przy wyborze nie wystarczy więc dopasować samego udźwigu. Trzeba sprawdzić również zakres szerokości belki obsługiwany przez konkretny wózek.

Wciągnik zamocowany do trawersu

Trawers wykorzystuje się przede wszystkim wtedy, gdy sposób podwieszenia ładunku wymaga rozłożenia sił pomiędzy kilka punktów. Jest przydatny przy długich, szerokich lub podatnych na odkształcenia elementach. Może ograniczyć niekorzystne kąty pracy zawiesi i pozwala utrzymać właściwe rozmieszczenie punktów podwieszenia.

Trawers nie powinien jednak być traktowany jako uniwersalny zamiennik punktu kotwiczenia. Musi mieć odpowiedni udźwig, być używany zgodnie z przeznaczeniem i współpracować z prawidłowo dobranym osprzętem.

Trójnóg lub suwnica bramowa

Jeżeli nad stanowiskiem nie ma odpowiedniej konstrukcji nośnej, rozwiązaniem może być konstrukcja wolnostojąca zaprojektowana do współpracy ze sprzętem dźwignicowym.

W zależności od zadania może to być suwnica bramowa, żuraw warsztatowy albo specjalistyczny trójnóg. Takie rozwiązanie pozwala stworzyć punkt podwieszenia bez wykorzystywania konstrukcji budynku.

Jaka belka jezdna pod wciągnik łańcuchowy?

Belka jezdna stanowiąca tor dla wózka musi być dobrana do obciążenia, rozpiętości, sposobu podparcia oraz parametrów samego wózka. Nie można wskazać jednego profilu IPE, HEA czy HEB odpowiedniego do każdego wciągnika.

W praktyce jako tory jezdne wykorzystuje się konstrukcje stalowe o geometrii umożliwiającej prawidłową współpracę z rolkami wózka. Sam symbol profilu nie rozstrzyga jednak o dopuszczalnym udźwigu.

Przykładowo dwie belki wykonane z podobnego profilu, ale mające różną rozpiętość i sposób podparcia, mogą mieć zupełnie inne warunki pracy. Dlatego przekrój i konstrukcja toru powinny wynikać z obliczeń dla konkretnego stanowiska.

Trzeba też sprawdzić szerokość dolnej półki. Wózek ma określony zakres regulacji i musi być kompatybilny z belką. Na końcach toru powinny znajdować się właściwie wykonane ograniczenia przejazdu, zgodne z projektem i wymaganiami zastosowanego urządzenia. Nie należy dopuszczać do sytuacji, w której wózek może po prostu zjechać z końca belki.

Jak zamontować wózek jezdny do wciągnika na belce?

Dokładny sposób montażu zależy od konstrukcji wózka, dlatego pierwszeństwo ma zawsze instrukcja producenta. Ogólny schemat pozwala jednak zrozumieć, na co zwrócić uwagę.

1. Sprawdź belkę i konstrukcję nośną

Przed montażem trzeba potwierdzić, że konstrukcja jest przeznaczona do pracy z wciągnikiem o planowanym udźwigu. Sprawdź również stan toru. Odkształcenia, pęknięcia, silna korozja lub uszkodzenia półki wymagają oceny przed rozpoczęciem pracy.

2. Zmierz szerokość półki belki

Zmierz rzeczywistą szerokość półki w miejscu pracy wózka i porównaj ją z zakresem regulacji podanym przez jego producenta.

Nie kupuj wózka wyłącznie na podstawie udźwigu. Model 1-tonowy może mieć odpowiednią nośność, ale nie pasować do konkretnej belki.

3. Ustaw rozstaw rolek zgodnie z instrukcją

W wielu konstrukcjach szerokość wózka reguluje się za pomocą elementów dystansowych. Rolki muszą zostać ustawione zgodnie z wymaganym luzem podanym w dokumentacji producenta.

Nie warto podawać tutaj uniwersalnej wartości kilku milimetrów. Prawidłowy luz zależy od konkretnego modelu wózka i geometrii belki.

4. Zamontuj wózek na torze

W zależności od konstrukcji wózek może być wsuwany od końca belki albo montowany bezpośrednio na niej po częściowym rozłożeniu.

Po montażu trzeba sprawdzić wszystkie elementy zabezpieczające oraz swobodę ruchu rolek. Wózek nie powinien klinować się ani przechylać podczas jazdy.

5. Sprawdź ograniczenia krańcowe toru

Przed rozpoczęciem eksploatacji upewnij się, że wózek nie może opuścić toru na jego końcu. Sposób wykonania ograniczeń powinien być zgodny z projektem konstrukcji i dokumentacją urządzenia.

6. Zamocuj wciągnik

Wciągnik zawieś w przeznaczonym do tego miejscu wózka. Sprawdź prawidłowe ułożenie haka lub innego elementu mocującego oraz wszystkie zabezpieczenia.

Dopiero po zakończeniu montażu można przejść do kontroli działania całego zestawu.

Jak sprawdzić mocowanie wciągnika przed rozpoczęciem pracy?

Przed podnoszeniem właściwego ładunku sprawdź stan wciągnika, haka, zapadek, łańcucha i elementów podwieszenia. W przypadku zestawu przejezdnego trzeba dodatkowo skontrolować wózek, rolki, tor i ograniczenia krańcowe.

Przy pierwszym kontrolowanym podniesieniu ładunek unosi się tylko nieznacznie nad podłoże. Pozwala to sprawdzić jego ułożenie, działanie hamulca i stabilność podwieszenia bez niepotrzebnego zwiększania skutków ewentualnego błędu.

Jeżeli ładunek przechyla się, hak układa się nieprawidłowo albo konstrukcja zachowuje się w sposób budzący wątpliwości, należy go opuścić i znaleźć przyczynę.

Próby wykonywane w ramach formalnych badań UDT nie są jednak tym samym co codzienna kontrola operatora. UDT wskazuje, że podczas badań urządzeń wykonuje się próby funkcjonowania w zainstalowanej wersji montażowej, a w określonych przypadkach także próby z przeciążeniem lub równoważne. Takich prób nie należy wykonywać samodzielnie według przypadkowo przyjętej wartości obciążenia.  

Jakich błędów unikać podczas mocowania wciągnika?

Jednym z najpoważniejszych błędów jest zawieszenie wciągnika na konstrukcji, której nośności nikt wcześniej nie potwierdził. Gruby profil stalowy może wyglądać solidnie, ale bez informacji o jego przekroju, rozpiętości, sposobie podparcia i stanie technicznym nie można określić bezpiecznego obciążenia.

Problemem jest również nieprawidłowe ułożenie haka. Obciążenie powinno działać w miejscu przewidzianym przez konstrukcję haka, a zapadka musi pozostawać sprawna.

Przy wózkach jezdnych częstym błędem jest niewłaściwe dopasowanie rozstawu rolek do szerokości półki. Wózek powinien poruszać się płynnie i pozostawać prawidłowo ustawiony względem toru.

Nie należy także:

  • przekraczać udźwigu wciągnika ani elementów podwieszenia,
  • prowadzić łańcucha przez przypadkowe elementy konstrukcji,
  • stać lub przechodzić pod zawieszonym ładunkiem,
  • wykorzystywać wciągnika do podnoszenia osób,
  • wykonywać bocznego ciągnięcia, jeśli urządzenie nie jest do tego przeznaczone,
  • modyfikować haka, wózka lub konstrukcji nośnej we własnym zakresie.

Czy wciągnik łańcuchowy podlega pod UDT?

Wciągniki i wciągarki podlegają w Polsce dozorowi technicznemu, ale jego forma zależy m.in. od rodzaju napędu i udźwigu. UDT wprost zalicza wciągniki i wciągarki do urządzeń objętych dozorem technicznym.  

Istotne jest rozróżnienie form dozoru. Wciągniki i wciągarki ogólnego przeznaczenia z ręcznym napędem wszystkich mechanizmów o udźwigu do 2000 kg oraz urządzenia o napędzie jednofazowym o udźwigu do 1000 kg są objęte dozorem uproszczonym. W tej formie nie wymaga się decyzji zezwalającej na eksploatację ani zaświadczenia kwalifikacyjnego do obsługi.  

Nie można więc upraszczać tej kwestii do zasady „230 V bez UDT, 400 V z UDT”. Wszystkie te urządzenia podlegają dozorowi, natomiast różna może być jego forma i związane z nią obowiązki.  

Dla przykładu ręczny wciągnik LEMA LMT-0312C o udźwigu 3000 kg jest opisany jako urządzenie podlegające dozorowi ograniczonemu z badaniem doraźnym kontrolnym co 3 lata.  

Jeżeli urządzenie jest objęte dozorem wymagającym badań, znaczenie ma również sposób jego montażu. UDT wskazuje, że badanie doraźne eksploatacyjne może być wymagane m.in. po naprawie konstrukcji nośnej lub jej elementów oraz po zmianie miejsca pracy urządzenia wymagającej demontażu i ponownego montażu. W ramach takiego badania mogą być sprawdzane niezbędne rysunki i obliczenia oraz prawidłowość zainstalowania urządzenia.  

Dlatego przy projektowaniu, przebudowie lub wymianie belki jezdnej dla urządzenia objętego właściwą formą dozoru zakres dokumentacji i wymaganych badań trzeba ustalić dla konkretnej instalacji.

Wciągnik stały czy na wózku jezdnym?

Jeżeli podnosisz ładunki zawsze w jednym punkcie, prostsze jest mocowanie stacjonarne do odpowiednio przygotowanego punktu podwieszenia. Wózek jezdny ma sens wtedy, gdy po podniesieniu trzeba również przesunąć ładunek wzdłuż stanowiska.

Przed wyborem samego wciągnika ustal więc, jak będzie wyglądała cała operacja. Znaczenie ma masa ładunku, wysokość podnoszenia, sposób mocowania oraz wymagany zakres przemieszczania.

O doborze odpowiedniej wielkości wciągnika przeczytasz więcej we wpisie: ⁠Jak dobrać wielkość wciągnika łańcuchowego?

Najczęstsze pytania o mocowanie wciągnika łańcuchowego

Do czego można zamocować wciągnik łańcuchowy?

Do punktu lub konstrukcji przeznaczonej do przenoszenia danego obciążenia, np. właściwie zaprojektowanej belki, wózka jezdnego albo konstrukcji dźwignicowej. Nośność musi być potwierdzona.

Czy można zawiesić wciągnik na zwykłej belce stalowej?

Tylko jeśli jej parametry, sposób podparcia i nośność pozwalają na takie zastosowanie. Sam fakt, że belka jest stalowa, nie potwierdza jej przydatności.

Jaki wózek jezdny wybrać do wciągnika 1 t?

Wózek musi mieć udźwig co najmniej odpowiadający wymaganiom zestawu i pasować do szerokości półki belki. Przykładowy LEMA LMT-01T ma udźwig 1000 kg i zakres belki 75-125 mm.  

Czy wciągnik może pracować pod kątem?

W typowej pracy podnoszenie odbywa się zgodnie z kierunkiem przewidzianym przez producenta. Bocznego i ukośnego ciągnięcia nie należy wykonywać, jeśli instrukcja urządzenia tego nie dopuszcza.

Czy wciągnik ręczny wymaga odbioru UDT?

To zależy od udźwigu. Ręczne wciągniki ogólnego przeznaczenia o udźwigu do 2000 kg są objęte dozorem uproszczonym, przy którym nie jest wymagana decyzja zezwalająca na eksploatację.  

Czym różni się wciągnik od wciągarki?

Wciągnik jest zwartą dźwignicą do podnoszenia i opuszczania ładunku, z przejazdem lub bez. Wciągarka ma mechanizmy zwykle zabudowane na osobnej ramie stanowiącej jej konstrukcję nośną. Tak rozróżnia te urządzenia UDT.  

Bezpieczne mocowanie zaczyna się przed zawieszeniem wciągnika

Przy montażu wciągnika najpierw dobiera się bezpieczny punkt podwieszenia, a dopiero później samo urządzenie i osprzęt. Trzeba znać nośność konstrukcji, parametry belki oraz sposób, w jaki ładunek będzie podnoszony i przemieszczany.

Do pracy stacjonarnej może wystarczyć odpowiednio przygotowany punkt podwieszenia. Jeśli ładunek ma przemieszczać się wzdłuż stanowiska, potrzebny będzie właściwie dobrany tor i wózek jezdny. W obu przypadkach parametry poszczególnych elementów muszą tworzyć bezpieczny zestaw.

LEMA oferuje ręczne i elektryczne wciągniki łańcuchowe oraz osobną kategorię wózków jezdnych do wciągników.